Gübre elementleri, gübrelerin yapısında bulundukları formda bitkiler tarafından alınamazlar. Gübrelerin bitkiler tarafından alınabilmesi için yapılarında değişiklik yapılması gerekir. Bu değişiklikler kök çevresindeki organik maddeler tarafından uygulanır ve bu maddelerin kökler tarafından emilebilir olmasını sağlar.
Bu işlemi basit bir şekilde açıklamak gerekirse: Gübreler karboksilik veya fenolikler gibi yapılarla (negatif veya pozitif yüklerine göre) bağlar oluşturarak ve bu maddelerin (karboksilik veya fenolikler) mevcudiyetinden dolayı köke doğru yönlendirilirler. Yapılarında kök yüzeyindeki emme valfleri açılır ve gübreler bitki tarafından emilir. Yukarıda verilen açıklamalara göre tarım toprağındaki organik madde miktarı ne kadar fazla ise emilim miktarının da o kadar yüksek olacağı açıktır. Uluslararası standartlara göre tarım topraklarında minimum organik madde %3 olmalıdır.
Toprak tuzluluğu ile organik madde ilişkisi
Tarımsal toprak tuzluluğunun temel nedeni gübre kalıntılarının birikmesidir. Ne yazık ki Türkiye’de kullanılan gübrelerin çoğu aşağıdaki nedenlerden dolayı bitkiler tarafından emilmemekte ve toprakta gübre kalıntısı olarak kalarak tarım topraklarının tuzluluğuna neden olacaktır. Bu nedenler:
- Gübrenin uygun olmayan yapısı
- Tarım topraklarında organik madde eksikliği
Gübrenin uygun olmayan yapısı
Ne yazık ki dünya tarımsal gübre üretim sektöründeki kayda değer ilerlemeye rağmen Türkiye’de kullanılan gübrelerin çoğu uygun bir gübre yapısına sahip değildir ve çoğunlukla bu gübreler tam olarak emilme olanağına sahip değildir ve gübre kalıntısı olarak tarım topraklarında kalmaktadır. (Bu gübrelerin çoğu toprakta emilmeden kalır).
Tarım topraklarında organik madde eksikliği
İkinci neden ise, tarım topraklarındaki organik madde oranının çok düşük olması ve bunun yukarıdakinden daha yıkıcı bir role sahip olduğu rahatlıkla söylenebilirç. Çünkü uygun ve iyi gübreler kullansak bile tarım topraklarında organik madde eksikliğinden dolayı bu gübre pratik olarak emilmez ve yine de tarım topraklarında gübre kalıntısı olarak kalır.
Yukarıdakiler dikkate alındığında tuzluluğu azaltmak (gübre israfını azaltmak) için yapılacak en iyi şey topraktaki organik madde miktarını artırmaktır. Geçmişte, toprağa organik madde sağlanmasında iyi bir rol oynayan hayvan ve kümes hayvanı gübreleri bu amaçla kullanılıyordu. Tabii ki, tam olarak yanıt vermediler ve yalnızca ihtiyacın bir kısmını sağladılar. Çünkü bu tür gübreler toprağın ihtiyacı olan organik maddeleri içermezler ancak toprakta bulunan organik maddeleri güçlendirebilirler. Şu anda, ekim alanındaki büyük artış ve bu materyallerin (hayvancılık ve kümes hayvanı gübresi) tepki vermemesi nedeniyle, en iyi ve en temel şey, organik materyal içeren gübrelerin kullanılmasıdır. Organik madde içeren gübreleri diğer gübrelerle birlikte kullanarak hem bu gübreleri bitkilere emdiriyor hem de tarım topraklarının tuzluluğunu ve tahribatını engelliyoruz.
Verimlilik ve organik madde arasındaki ilişki
Verimlilik, tarım topraklarını korurken, tarımsal ürünlerin üretimini artırmak demektir. Yukarıda da bahsedildiği gibi topraktaki organik madde miktarı, bir yandan gübrelerin emme miktarı, diğer yandan da ürünlerin nicel ve nitel olarak artmasıyla doğrudan ilişkilidir. Açıkçası, organik madde miktarının artmasıyla verimlilik de artacaktır. Bunu başarmak, organik madde içeren gübrelerin kullanılmasıyla tarımsal gübre üretim endüstrisindeki gelişmelerin giderek artmasıyla mümkün olmaktadır.